اهميت مصاحبه:
ميگويند مصاحبه پرداخت نمايشى دارد، آنانيكه شامل قضايا اند از خود حرف ميزنند واز آنچه احساس كرده اند، ديده وشنيده اند ولمس كرده اند بیان میکند.
مثلاً اگر بگويم: " اوگرسنه است" آن نسبت به اينكه خودش بگويد: " من گرسنه ام"به مراتب كمتر است. " او" جمله" من گرسنه ام " را با احساس گرسنگى مى گويد، لهذا اثر بسيار بيشتر دارد. ما اين احساس را در تمام رسانه ها دريافت كرده مى توانيم، چه بخوانيم، چه بشنويم وچه ببينيم .
هرگاه گفتار مصاحبه شونده ثبت شود بايد حالات روانى وى ياد داشت گردد ويا داشت هاهم بايد بصورت دقيق وسريع خلص نويسي وبعداً مفصل نويسي گردد، يعنى مصاحبه كننده تيز نويسى رابدرستي بداند و هنگام مصاحبه آن را به كار بندد.
اگر مصاحبه شونده ياد داشت را خوش نداشته باشد بهتر است مصاحبه كننده متكى به ذهن خود باشد.
اطلاعات بايد هماهنگ باشد تا گيرنده پيام د چار پراگنده گى فكرى نشود، مصاحبه طورى ترتيب داده شود كه تسلسل منطقى صحبت در آن نهفته باشد.
مصاحبه متكى به خاصيت و ظرفيت مصاحبه شونده است، اما با آنهم نوع مواد خبرى وسوالات ترتيب و نوشتن آن نيز مْوثر است.
علاوه برآنكه در مصاحبه عناصر خبرى ( چه؟ چطور؟ چرا؟ كه؟ كى؟ كجا؟ ) مورد پرسش است اما اطلاعات عمومى در آن مد نظرباشد و در پهلوى اين همه، حركات و وضع مصاحبه شونده مورد مداقه قرار ميگيرد.
مصاحبه براى دريافت خبر را " مصاحبه عقيدتى " ميخوانند.
مصاحبه براى نشر مقاله، تبصره، تفسير وجمع آورى مواد براى سایرژانرها نيز موارد استفاده قرارميگيرد. مصاحبه كننده آگاه ميداند كه:
- در صورت امكانات قبلى بايد وقت مصاحبه را تعيين كند وهمچنان موضوع و سوالات را مشخص سازد؛
- با قلم وكاغذ مجهز باشد و اگر بخت يارى كند كمره هم داشته باشد و ديگر تجهیزات هم؛
- به موقع خود را به محل واقعه و به اشخاص خبرى برساند؛
- شهرت مصاحبه شونده را بايد بداند؛ خود را به او معرفى كند وهمچنان هدف خود را؛
- مصاحبه را با صميميت آغاز و رهبرى كند؛
- مصاحبه شونده را مهم و ارزشمند تلقى كند وفضاى دوستانه را تا انجام مصاحبه حفظ كند؛
- همكارى مصاحبه شونده را چگونه جلب نمايد؟
- با مصاحبه شونده نبايد استدلال كند بلكه اختلافات خود را غير مستقيم مطرح سازد؛
- عكس العمل مصاحبه شونده را مورد توجه قرار دهد وهمه چيز را بايد يادداشت نمايد؛
- به تمام گفته ها و حركات توجه عميق داشته باشد و به حقايق توجه خود را معطوف دارد، يعني بشنود و ببيند كه اوچه مى گويد؟ و چگونه ميگويد؟
- جواب ها را ماهرانه انكشاف دهد، آنچنان كه حرفى باقى نماند.
.... وبالاخره تمام سوالها را مرور كند كه جواب تمام آنها مكمل باشد؛
تاريخ ها، اعداد ،ارقام واقتباس ها دقيق باشد.
همچنان در مصاحبه تيلفونى متوجه صداى خود باشد؛ حقايق وارقام را تكرار كند وصحت آنرا تكرار در يابد.
اوميداند كه چگونه يادداشت كند ويابه كسى اين وظيفه بدهد كه هنگام صحبتش ياد داشت كند درهمه حال مصاحبه كننده يا خبرنگار خوب مصاحبه اش را موفقانه به انجام ميرساند وطورى عمل ميكند كه مصاحبه كننده از ابراز حقايق در برابرش خورسند باشد. درپايان كار وهنگام خدا حافظى صميميت ها تجديد ميشود و زمينه براى ارتباط بعدى مساعد ميگردد.
ژورناليست آگاه هميشه براى مصاحبه آماد ه گى دارد، درحالت زود گذر مانند مسافرت ها وحتا در آخرين دقايق زنده گى انسانها با محكومين وامثال اينها؛
به گونه مثال: وقتى سردسته مشروطه خواهان ( انقلابيون وقت) سرور خان ( واصف) درتپه شيرپوربه دهن توپ بسته وبه جرم آزاديخواهى اعدام مى شد، كسى ازاو پرسيد كه آيا چنين وضعى را پيش بينى كرده بود؟ مرحوم ( واصف ) درجوابش گفت:
" ترك جان وترك مال وترك سر در ره مشروطه اول منزل است"
او معتقد بود كه تاريخ انتقامش را ميگيرد، از اينرو شعر جالبى را زمزمه ميكرد كه مصاحبه كننده آنرا هم ياد داشت كرده است:
روزى كه شود اذالسما انفطرت واندر پى آن اذالنجوم انكدرت
من دامن تو بگيرم اندر عرصات گويم صنما! باى ذنب قتلت
درتاريخ از مرحوم سرور خان ( واصف) كه مبارز نامدار زمان خود بوده است چيز هاى زياد ميخوانيم يا از كار روايي هايش، از مبارزاتش ، دانش وفراكاريهايش، اماكدام يك از آن نوشته ها جاى اين جواب مرحوم سرور خان ( واصف) را كه چند لحظه قبل از آنكه بدنش در برابر توپ به پارچه هاى گوشت مبدل شود، خوهد گرفت؟
هرگاه دربرابرچنين جوابى سوال هم وجود نداشته باشد ونام پرسنده هم معلوم نباشد بازهم مصاحبه است؛ مصاحبه با تاريخ وآن مرحوم است؛ اما افتخار چنين سوالات نصيب ژورناليستان آگاه وموقع شناسى است كه بنابرعدم موجوديت شان درتاريخ مجموعه يي از اسناد و روايات خواهد بود وبس!
- هرگاه ژورناليزم امروزتاريخ فردا باشد پس مصاحبه در آن جاى خاصى خواهد داشت.
مصاحبه
مصاحبه در لغت به معناي صحبت كردن در طرف و در اصطلاح ژورناليزم آگاهي يافتن از وقايع ، افكار و فعاليت هاي انسانها از طريق سوال و جواب خبر نگار يا شخص آگاه و خبره است.
در مصاحبه سه بعد اين ژانر مهم مطبوعاتي بايد مورد توجه قرار داشته باشد.
شخصی كه با او مصاحبه ميشود ( مصاحبه شونده)
سوالاتي كه مطرح ميگردد .
سلوك و روشي كه بايد در نظر گرفته شود.
همچنان براي مصاحبه كننده ضروري است تا قبلاَ تصميم خود را در مورد مصاحبه بگيرد و آماده گيهاي قبلي را فراهم سازد و موضوع مورد نظر را همه جانبه قرار دهد.
دريافت شخص براي مصاحبه گرفتن، وعده براي مصاحبه و تحكيم رابطه خوب با مصاحبه شونده نيز از جمله آماده گيهاي قبلي براي مصاحبه بشمار ميرود.
جي، دبليو،اسپورت روانشناس امريكايي ميگويد: اگر بخواهيم بدانيم ديگران چه احساس ميكنند ، چه تجارب دارند، چه بخاطر مياورند، عواطف و رغبت هاي آنها چگونه است و علل اعمال آنها چيست ، چرا از خود آنها سوال نكنيم؟.
حالا تقريباَ براي مصاحبه آماده ايم
پس يايد مصاحبه را شروع كنيم.
مصاحبه شونده در آغاز بايد ما را دوست خود فكر كند نه اينكه از ما بترسد يا نفرت داشته باشد.
چون قبلاَ رابطه دوستانه قايم شده است ميتوان در جريان مصاحبه و يا هنگام طفره زدن از بعضي سولات مصاحبه شونده را رهنمايي كنيم و غير مستقيم وادار سازيم تا به اصطلاخ سر اصل مطلب بيايد.
در همه حالات مصاحبه به خود شكل تحقيق را نگيرد.
كوشش كنيم كه مصاحبه ما مطابق روحيه نشریه و سياست منبع باشد.
هرگاه اختلاف فكري با مصاحبه شونده احساس كرديم بايدآنرا طوري طرح كنيم كه متوجه مخالفت ما نشود.
ژورنالسیتان مجرب در منزل مصاحبه شونده كمتر براي مصاحبه ميروند ، اما اگر ناگزير باشند كه چگونه بالاي موضوع و محل حاكم باشد.
ژورنالسیتان مجرب چون سوالات را قبلاَ فورمول بندي ميكنند كمتر با جواب هاي "بلي" و " نخير" مواجه ميشوند زيرا اينگونه جواب ها صرف براي تاييد حقايق و ترديد اغلاط قابل پذيرش است وبس.
يا ممكن است كه اشخاص درمورد منافع خود حرف بزند، ميل به گزافه گويي داشته باشد، بترسند دروغ و امثال آن.
ژورنالسیت آگاه اينهمه تمايلات را به صراحت احساس ميكند اما به رخ مصاحبه شونده نمیكشد، حقايق را بر ميشمارد و به اصطلاح مرواريد را از منجلاب بيرون مياورند.
